7 rzeczy, które kiedyś były normalne w szkołach, a dziś trudno w to uwierzyć

Dziś szkoła kojarzy nam się z tablicą, plecakiem, lekcjami, przerwami i oczywiście… odwiecznym pytaniem: „A po co mi to będzie?”.

Ale szkoła sprzed kilkudziesięciu czy kilkuset lat wyglądała zupełnie inaczej. Zmieniały się nie tylko podręczniki i ławki. Zmieniało się także podejście do dzieci, nauczycieli i samej edukacji.

Niektóre dawne szkolne zwyczaje mogą dziś wydawać się wręcz niewiarygodne.

1. Za karę można było dostać… lanie

Dzisiaj trudno sobie wyobrazić nauczyciela, który za źle odrobioną pracę domową sięga po linijkę. Dawniej kary cielesne były jednak przez stulecia stosowaną metodą dyscyplinowania uczniów.

W brytyjskich szkołach używano między innymi trzcinki, specjalnych pasków czy linijek. Kara mogła być wymierzana za nieposłuszeństwo, złe zachowanie, a czasem nawet za przewinienia, które z dzisiejszej perspektywy wydają się zupełnie błahe.

Co ciekawe, w Wielkiej Brytanii kary cielesne w szkołach państwowych zostały zakazane dopiero w 1986 roku, a w części szkół prywatnych jeszcze później.

2. Mundurek mógł oznaczać, z jakiej klasy społecznej pochodzi dziecko

Szkolny mundurek wydaje się dziś przede wszystkim sposobem na ujednolicenie stroju uczniów. Jego historia jest jednak znacznie ciekawsza.

Jedne z najstarszych przykładów szkolnych uniformów znajdziemy w Anglii. W założonej w XVI wieku szkole Christ’s Hospital uczniowie nosili charakterystyczne długie niebieskie płaszcze i żółte skarpety. Strój miał między innymi podkreślać status społeczny dzieci, dla których przeznaczona była szkoła.

Z czasem mundurki zaczęły pojawiać się także w innych szkołach, a ich wygląd często mówił coś o prestiżu placówki.

Co ciekawe, w XIX wieku mundurki nie były jeszcze powszechne. W wielu szkołach dzieci po prostu przychodziły w swoich codziennych ubraniach. Dopiero później jednolity strój stał się znacznie bardziej popularny.

A niektóre historyczne mundurki były naprawdę… efektowne. Na przykład strój Eton College dla młodszych chłopców obejmował ciemną krótką marynarkę, szare spodnie, ogromny wykrochmalony kołnierz i cylinder.

3. Chłopcy i dziewczynki nie zawsze chodzili do tej samej szkoły

Wspólna klasa chłopców i dziewczynek wydaje się dziś czymś zupełnie oczywistym. Historycznie jednak koedukacja wcale nie była standardem.

W wielu miejscach chłopcy i dziewczynki uczyli się osobno – w oddzielnych klasach, budynkach, a czasem nawet w różnych szkołach. Zdarzało się również, że uczyli ich nauczyciele tej samej płci.

W niektórych szkołach podział był bardzo dokładny. Historyczne relacje pokazują klasy, w których chłopcy i dziewczynki siedzieli osobno, a nauczanie było zorganizowane według płci.

Nie chodziło przy tym wyłącznie o różne ławki. Przez długi czas uważano również, że chłopcy i dziewczęta powinni zdobywać… inne rodzaje wiedzy.

4. Nauka mogła wyglądać zupełnie inaczej w zależności od tego, czy byłeś chłopcem, czy dziewczynką

Dawna szkoła nie zawsze zakładała, że każde dziecko powinno uczyć się dokładnie tego samego.

W różnych okresach i miejscach dziewczynki uczono między innymi prowadzenia domu, szycia czy innych praktycznych umiejętności, podczas gdy chłopcy mieli większy dostęp do przedmiotów uznawanych za przygotowanie do dalszej edukacji lub pracy zawodowej.

Zmiany następowały stopniowo wraz z rozwojem powszechnej edukacji i zmianą społecznego podejścia do roli kobiet i mężczyzn.

Historia szkoły pokazuje więc coś ciekawego: to, czego uczymy dzieci, mówi bardzo dużo o tym, czego dana epoka oczekiwała od dorosłych.

5. Podręcznik dla dzieci mógł uczyć… o piekle

Dzisiaj książka dla pierwszoklasisty kojarzy się raczej z kolorowymi ilustracjami, ciekawymi historiami i prostymi ćwiczeniami.

Kilkaset lat temu materiały edukacyjne dla dzieci potrafiły być znacznie bardziej ponure.

Przykładem jest New England Primer, popularny w dawnych koloniach amerykańskich elementarz. Oprócz nauki czytania zawierał teksty religijne, które przypominały dzieciom o śmierci, grzechu i karze. Jednym z celów edukacji było kształtowanie moralności i religijności już od najmłodszych lat.

Wyobrażacie sobie dzisiejszy elementarz, który zamiast sympatycznych zwierzątek na każdej stronie przypomina dziecku o przemijaniu i piekle?

Raczej nie trafiłby na listę bestsellerów.

6. Ławki wyglądały inaczej, niż myślimy

Dzisiejsza szkolna ławka jest zazwyczaj prostym biurkiem, przy którym siedzi jedno lub dwoje uczniów.

Dawne klasy mogły wyglądać zupełnie inaczej. W XIX i na początku XX wieku spotykano ławki ustawione w rzędach, czasami na podwyższeniach. Nauczyciel miał swoje miejsce, z którego mógł obserwować całą klasę.

W niektórych dawnych salach układ ławek przypominał wręcz niewielki amfiteatr – kolejne rzędy znajdowały się coraz wyżej.

Nie było też projektorów, tablic interaktywnych ani laptopów. Najważniejszym „sprzętem” nauczyciela była tablica, kreda i… jego głos.

7. Szkoła nie zawsze wyglądała tak, jak znamy ją dzisiaj

Największą niespodzianką jest chyba to, że sama idea szkoły jako miejsca dostępnego dla wszystkich dzieci jest stosunkowo młoda.

Przez długi czas edukacja była mocno uzależniona od miejsca zamieszkania, płci, statusu społecznego czy możliwości finansowych rodziny. W XIX wieku w wielu krajach zaczęto stopniowo wprowadzać rozwiązania, które miały zwiększyć dostęp dzieci do edukacji.

Dobrym przykładem jest Anglia, gdzie ustawa z 1870 roku stworzyła podstawy systemu powszechnej edukacji elementarnej.

Jeszcze bardziej zaskakujące jest to, że szkoła mogła być również narzędziem bardzo silnej kontroli społecznej. W historii zdarzały się placówki, w których dzieciom odbierano możliwość używania własnego języka, nakazywano określony sposób ubierania się czy podporządkowywano je bardzo surowej dyscyplinie. Przykładem są szkoły z internatem dla rdzennych dzieci w USA i Kanadzie, których częścią była przymusowa asymilacja.

Szkoła zmieniła się bardziej, niż nam się wydaje

Kiedy patrzymy na dzisiejszą szkołę, łatwo uznać ją za coś oczywistego. Dzieci idą do szkoły, mają określone przedmioty, nauczycieli, podręczniki, przerwy i wakacje.

Ale jeszcze stosunkowo niedawno wiele z tych rzeczy wyglądało zupełnie inaczej.

Historia szkoły to tak naprawdę historia zmieniającego się podejścia do dzieci. Z czasem coraz większą wagę zaczęto przywiązywać nie tylko do tego, czego dziecko ma się nauczyć, ale również do tego, jak się czuje, jak rozwija swoje zainteresowania i jakie ma możliwości.

I chyba właśnie dlatego warto czasem spojrzeć na szkołę z perspektywy historii.

Bo wtedy nawet zwykła szkolna ławka może okazać się całkiem ciekawym kawałkiem historii.